Doświadczywszy przestępstwa z użyciem przemocy, ponosząc szkodę majątkową lub niemajątkową, można mieć prawo do odszkodowania
Doświadczywszy przestępstwa z użyciem przemocy, ponosząc szkodę majątkową lub niemajątkową, można mieć prawo do odszkodowania.
Jaki jest cel Funduszu dla Ofiar Przestępstw?
Głównym celem Funduszu jest finansowa pomoc ofiarom przestępstw z użyciem przemocy, biorąc pod uwagę, że w praktyce ofiary często nie są w stanie skutecznie wyegzekwować odszkodowania od sprawcy przestępstwa.
Dlatego stworzony system, w ramach którego, przy spełnieniu warunków określonych w ustawie, ofiary przestępstw z użyciem przemocy mogą ubiegać się o odszkodowanie od państwa (w całości lub częściowo) za szkody wyrządzone im przez przestępstwo. Jest to szybka i nieskomplikowana procedura, która zapewnia ofiarom pewne wsparcie finansowe w trudnym okresie, ponieważ ofiary często ponoszą różne koszty, np. związane z leczeniem, niezdolnością do pracy czy usługami prawnymi.
Jaka jest procedura rozpatrywania wniosków i podejmowania decyzji o odszkodowaniu?
Wnioski o przyznanie odszkodowania są rozpatrywane, a decyzje podejmowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Po wypłaceniu odszkodowania ofierze, Ministerstwo wypłaca je z Funduszu, a następnie kwota jest dochodzona lub egzekwowana od sprawcy przestępstwa (jeśli został ustalony). Koszty tych działań pokrywa Fundusz.
W jaki sposób Fundusz gromadzi środki na odszkodowania?
Budżet Funduszu tworzą wpłaty osób, które popełniły przestępstwa lub wykroczenia karne, a które sąd nakazuje uiścić (na wniosek prokuratora lub z urzędu).
W Kodeksie karnym przewidziano w tym celu środek karny – wpłatę na Fundusz dla Ofiar Przestępstw.
Poborem tych wpłat zajmuje się Ministerstwo Sprawiedliwości. Co rok sądy w około 1100 przypadkach nakładają na sprawców środek karny w postaci wpłaty na Fundusz. Środki te tworzą budżet Funduszu przeznaczony na wypłatę odszkodowań i są wykorzystywane wyłącznie na rzecz ofiar przestępstw.
Działalność Funduszu i jego administracja (zasoby ludzkie i organizacja procesu) są finansowane z budżetu państwa, przeznaczonego na Ministerstwo Sprawiedliwości.
W jakiej sytuacji oskarżony może zostać zobowiązany do takiej wpłaty?
Zgodnie z art. 67 Kodeksu karnego, środek karny w postaci wpłaty na Fundusz dla Ofiar Przestępstw jest stosowany, gdy sąd uzna, że przyczyni się to do realizacji celu kary. Najczęściej nakłada się go na osoby, które popełniły przestępstwo z użyciem przemocy, jednak prawo nie ogranicza sądu – może on być stosowany także w innych przypadkach lub przy warunkowym umorzeniu postępowania karnego.
Ważne jest, że wpłata na Fundusz dla Ofiar Przestępstw nie jest nakładana razem z grzywną, aby sankcje finansowe się nie dublowały.
Na jakiej zasadzie Fundusz wypłaca pieniądze ofiarom?
O odszkodowanie z Funduszu mogą ubiegać się ofiary umyślnych przestępstw z użyciem przemocy (lista takich przestępstw określona jest rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości), które spełniają warunki ustawy o odszkodowaniu za szkody wyrządzone przestępstwami z użyciem przemocy.
Podstawowe warunki: ofiara poniosła szkodę majątkową i/lub niemajątkową, złożyła powództwo cywilne przeciwko sprawcy w postępowaniu karnym i nie ma obiektywnej możliwości wyegzekwowania od niego odszkodowania (co potwierdza dokument wydany przez komornika).
Ustawa przewiduje również możliwość uzyskania odszkodowania zaliczkowego, tj. przed zakończeniem postępowania karnego lub w przypadku umorzenia lub zawieszenia śledztwa. Opcja ta pozwala szybko pokryć część kosztów poniesionych przez ofiarę lub stosowana jest w sytuacjach szczególnych (np. gdy sprawca nie został ustalony) i może wynieść do połowy maksymalnej kwoty odszkodowania przewidzianej w ustawie.
Odszkodowanie może pokrywać część lub całość szkody wyrządzonej ofierze, ale nie przekracza maksymalnych limitów ustawowych.
Obecnie maksymalne kwoty wynoszą: za szkodę niemajątkową do 120 BSI (8400 EUR), za szkodę majątkową do 100 BSI (7000 EUR), a także pełny zwrot kosztów egzekucyjnych komornika. Łącznie można otrzymać do 15 400 EUR.
BSI – to podstawowe świadczenie socjalne, które jest okresowo weryfikowane i rośnie wraz z sytuacją gospodarczą kraju.
Jaka jest wielkość Funduszu?
Budżet Funduszu zmienia się w zależności od wpływów i wypłat odszkodowań. W 2024 roku zebrano ponad 700 tys. EUR wpłat, a wypłacono ponad 400 tys. EUR dla ofiar przestępstw. Obecnie Fundusz posiada rezerwę (ok. 4 mln EUR), co pozwala na wypłaty z samych wpłat od sprawców oraz daje zabezpieczenie na sytuacje kryzysowe, np. zamachy terrorystyczne lub inne przestępstwa masowe.
Z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości w 2024 roku rozszerzono listę przestępstw z użyciem przemocy o drobne umyślne przestępstwa z użyciem przemocy oraz rozszerzono prawa spadkobierców ofiar do odszkodowania. Dzięki temu więcej osób może otrzymać pomoc finansową.
Kiedy ofiara ma prawo do odszkodowania?
Wszystkie ofiary umyślnych przestępstw z użyciem przemocy mają prawo ubiegać się o odszkodowanie z Funduszu, jeśli spełniają warunki określone w ustawie.
Średnio rocznie zgłasza się ok. 200 ofiar, większość wniosków jest zasadna i kończy się wypłatą odszkodowania.
Na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości dostępna jest przyjazna dla użytkownika instrukcja krok po kroku dotycząca uzyskania odszkodowania.
Czy trudno wyegzekwować pieniądze od osób zobowiązanych do wpłat?
Średnio co roku prowadzi się ponad 1000 spraw związanych z poborem wpłat. Osoby zobowiązane mają obowiązek wpłaty w terminach wyznaczonych przez sąd. Jeśli nie wywiązują się z tego obowiązku, przepisy karne pozwalają sądowi zmienić rodzaj kary lub pociągnąć do odpowiedzialności za uchylanie się od wykonania środka karnego.
Część sprawców nie wpłaca należności w terminie (np. z powodu sytuacji materialnej). W takich przypadkach dług przekazywany jest do komornika, który prowadzi egzekucję w trybie przymusowym.
Więcej wiadomości: 03-09-2025