E. Dobrowolska: Kodeks karny musi być precyzyjny, skuteczny i nowoczesny
Rząd zaakceptował inicjatywę Ministra Sprawiedliwości dotyczącą systematycznego przeglądu Kodeksu karnego i oceny systemowych zmian w stosowaniu odpowiedzialności karnej, które mają na celu proporcjonalne stosowanie odpowiedzialności karnej. Planowana jest kompleksowa ocena stosowania zasad proporcjonalności i racjonalności Części Ogólnej Kodeksu karnego przy realizacji odpowiedzialności karnej zarówno w stosunku do osób fizycznych, jak i prawnych.
Zdaniem Minister sprawiedliwości Eweliny Dobrowolskiej takie propozycje stanowią niezbędną rewizję polityki kryminalnej państwa jako miary ultima ratio. Zatwierdzony dziś przez Rząd projekt ma na celu zapewnienie odpowiedzialności karnej osób prawnych i zrównoważenie sankcji karnych nakładanych na osoby fizyczne.
„Obecnie przewidziana przez Kodeks karny maksymalna grzywna w wysokości 5 milionów euro, która może zostać nałożona na osobę prawną, ogranicza prawo sądu do wymierzenia sprawiedliwej kary. Należy zmienić ten przepis, aby przestępstwa były karane proporcjonalnie. Rząd zatwierdził dziś propozycję powiązania wysokości kary z uzyskiwanym rocznym dochodem. Zatem jeśli roczny dochód osoby prawnej, która popełniła przestępstwo, przekracza 15 mln. euro, nałożono by wobec niej grzywnę w wysokości od 3 do 15 proc. dochodu rocznego” – podkreśla E. Dobrowolska.
Zatwierdzone przez Rząd zmiany w prawie skupiają się na zapobieganiu czynom przestępczym, którym towarzyszą choroby uzależnieniowe. Obecnie w systemie sankcji karnych nie ma ustalonych środków skierowanych przeciwko przestępcom uzależnionym od alkoholu lub narkotyków i nieposiadającym umiejętności społecznych, Ministerstwo Sprawiedliwości planuje zmienić ten system.
„Bez rozwiązania problemów chorób uzależnieniowych wpadamy w błędne koło powtarzającej się przestępczości. Fakt, że dziś Rząd zgodził się na uzupełnienie prawa karnego o nowy miernik skutku karnego, który umożliwiłby sądowi zobowiązanie danej osoby do udziału w programach związanych z leczeniem chorób uzależnieniowych, jest krokiem naprzód w konstruktywnej polityce kryminalnej” – powiedziała Minister Sprawiedliwości.
Nowa regulacja prawna przewiduje:
- odejście od zasady średniego wymiaru kary i skupienie się na wymierzeniu minimalnej kary przewidzianej w sankcji;
- według uznania sądu nałożenie intensywnego nadzoru, zawieszając wykonanie kary;
- wprowadzenie nowej zasady zawieszenia wykonania kary, która stanowi, że wykonanie kary dla osoby uzależnionej zostanie zawieszone jedynie w przypadku wyrażenia przez nią zgody na leczenie chorób uzależnieniowych;
- nałożenie zawieszenia wykonania kary, gdy wykonanie kary jest wyraźnie sprzeczne z zasadą sprawiedliwości (z wyjątkiem przypadków bardzo poważnych przestępstw);
- przewidywanie obowiązku uzasadnienia decyzji przy uznaniu osoby za recydywistę;
- poszerzenie możliwości zwolnienia osób z odpowiedzialności karnej;
- zapewnienie, że niebezpieczny recydywista nie będzie mógł zostać zwolniony z odpowiedzialności karnej za kaucją;
- stworzenie możliwości zobowiązania przez sąd do udziału w programach profilaktyki i wczesnej interwencji alkoholizmu i narkomanii;
- stworzenie prawnej możliwości zastosowania wszelkich środków o charakterze karnym wraz z karą.
Przepisy dla osób prawnych:
- powiązać wysokość kary nałożonej na osobę prawną z uzyskanym w danym roku dochodem (w przypadku przekroczenia kwoty 15 mln. euro rocznie nakładana byłaby kara w wysokości od 3 do 15 proc. rocznego dochodu);
- ustanowić nowe środki o charakterze karnym wyłącznie dla osób prawnych (prace pożytku publicznego, zakaz udziału osób prawnych w zamówieniach publicznych, otrzymywania wsparcia, dotacji lub subsydium oraz zakaz reorganizacji);
- obowiązkowe ogłaszać wyroki za poważne i bardzo poważne przestępstwo popełnione przez osobę prawną za pośrednictwem informacji publicznej;
- rozszerzyć możliwość zakazania osobie prawnej udziału w określonych transakcjach, unieważnienia licencji i zezwoleń na działalność, w ramach której popełniono działalność przestępczą.
Środki w zakresie odpowiedzialności karnej dla nieletnich:
- zapewnić, że osoba od 14 roku życia dodatkowo może zostać pociągnięta do odpowiedzialności za wymuszanie stosunku płciowego, nielegalne posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych w celu ich dystrybucji lub nielegalne posiadanie bardzo dużej ilości środków odurzających lub substancji psychotropowych, dystrybucję środków odurzających lub substancji psychotropowych wśród nieletnich;
- poszerzyć listę sankcji karnych wobec nieletnich;
- odmówić możliwości stosowania intensywnego nadzoru w stosunku do nieletnich.
Ma się także na celu aktywne stosowanie środków resocjalizacyjnych wobec nieletnich, gdyż obecnie nie ma wystarczającej liczby środków o łagodniejszym działaniu, które pomogłyby zapobiec popełnianiu przez skazanych nieletnich w przyszłości nowych czynów karalnych.
Oczekuje się, że nowa regulacja umożliwi do roku 2030 zmniejszenie liczby orzekanych kar na czas określony, a ich stosunek do pozostałych kar wyniesie do 15 proc. (w latach 2021, 2022 stanowiło to 21 proc. ogółu wyroków).
Zmiany zaproponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości powinny zapewnić, że do roku 2030 średni wymiar kary pozbawienia wolności miałby zostać skrócony do 5 lat (w roku 2021 wynosił on 7 lat).
Przewidywane zmiany w dużym stopniu przyczynią się także do realizacji celów strategicznych Rządowego programu mającego na celu przywrócenie zaufania do wymiaru sprawiedliwości i ograniczenie nieproporcjonalnie dużej liczby osób skazanych na rzeczywistą karę pozbawienia wolności – dąży się do zmniejszenia do roku 2030 liczby tych osób do 140 osób na 100 tys. mieszkańców.
Do roku 2030 Ministerstwo Sprawiedliwości co dwa lata będzie monitorować wyznaczane przez sąd kary, liczbę osób odbywających karę pozbawienia wolności oraz średnią długość kary pozbawienia wolności i w razie potrzeby inicjować działania mające na celu udoskonalenie ulepszenie środków.
Więcej wiadomości: 13-09-2025
Powiązane wiadomości:
Minister sprawiedliwości Rita Tamašunienė: Ukraina ma i będzie miała silne wsparcie ze strony Litwy
Rita Tamašunienė: Mniejszości narodowe są siłą naszego państwa