Rita Tamašunienė: nadchodzące zmiany w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości – usługi bliżej obywatela, krótsze postępowania, większa pewność prawa
„W bieżącym roku postawiliśmy sobie najważniejszy cel – dążenie do stworzenia nowoczesnego, przejrzystego systemu prawnego, który w większym stopniu będzie odpowiadał oczekiwaniom społeczeństwa” – podkreśla minister sprawiedliwości Rita Tamašunienė.
Według minister działania Ministerstwa Sprawiedliwości będą ukierunkowane na zapewnienie ochrony praw człowieka, wypełnianie zobowiązań międzynarodowych, wzmacnianie bezpieczeństwa narodowego oraz tworzenie nowoczesnego środowiska prawnego, które buduje zaufanie społeczne.
Zwiększenie finansowania sądów i zmniejszenie obciążenia pracą
Jedną z najważniejszych propozycji jest rozszerzenie zakresu obowiązkowej procedury rozpatrywania sporów administracyjnych na drodze przedsądowej. Przewiduje się wprowadzenie dodatkowych kategorii sporów, które w pierwszej kolejności byłyby rozstrzygane poza sądem. Pomogłoby to zmniejszyć obciążenie sądów administracyjnych i skrócić czas trwania postępowań.
Proponuje się również rozpatrywanie skarg zgodnie z miejscem zamieszkania lub siedzibą wnioskodawcy, co pozwoli na bardziej równomierny rozkład obciążenia pracą między oddziały terytorialne Litewskiej Komisji ds. Sporów Administracyjnych. Jednocześnie planuje się wydłużenie terminów na wniesienie odwołania od decyzji administracyjnych i orzeczeń sądowych w celu zapewnienia skuteczniejszej ochrony praw obywateli.
Ponadto planowane jest opracowanie przepisów regulujących działalność sądów w czasie stanu wojennego.
Kolejnym ważnym celem jest podwyższenie wynagrodzeń zespołów sędziowskich, ponieważ odpowiednio skompletowany i zmotywowany zespół stanowi jeden z najważniejszych warunków zapewnienia szybszego wymiaru sprawiedliwości. Poszukuje się rozwiązań finansowych, aby wynagrodzenia członków zespołów sędziowskich wynosiły około 40% wynagrodzenia sędziego w ciągu trzech lat.
Rozwijanie mediacji
Ministerstwo Sprawiedliwości będzie dążyć do rozszerzenia stosowania mediacji w sprawach karnych, w samorządzie lokalnym oraz w dziedzinie ochrony praw rodziny i dziecka, tak aby mediacja stała się pośrednikiem, który pomoże spojrzeć na napięte sytuacje z innej perspektywy i znaleźć najlepsze rozwiązanie w obliczu kryzysu, poszukując kompromisów i wzmacniając kulturę dialogu w społeczeństwie.
Wprowadzenie mediacji w sprawach karnych może stać się ważnym narzędziem sprawiedliwości naprawczej, dzięki któremu ofiara i sprawca, z pomocą mediatorów, mogą dojść do pojednania. Pozwoli też jasno określić szkodę wyrządzoną w wyniku popełnionego przestępstwa.
Według minister sprawiedliwości, aby konstruktywnie rozwiązywać konflikty i wzmacniać zaufanie społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości, konieczne jest dalsze inwestowanie w podnoszenie kompetencji mediatorów, edukację prawną oraz dostępność usług w regionach.
Jednolita procedura udzielania zamówień na usługi prawne
Ministerstwo Sprawiedliwości będzie dążyć do ujednolicenia procedur udzielania zamówień na usługi prawne: przed zakupem usług sprawdzano by, czy nie mogliby ich świadczyć prawnicy z instytucji państwowych, zamówienia realizowałyby komisje, a nie pojedyncze osoby, jak też pojawiłby się wymóg obowiązkowych oświadczeń o bezstronności oraz protokołów z decyzji.
Zmiany w polityce karnej
Ministerstwo Sprawiedliwości będzie dążyć do wzmocnienia walki z działaniami wywrotowymi skierowanymi przeciwko Litwie poprzez udoskonalenie przepisów prawa karnego, mając na celu zapewnienie skutecznej prewencji oraz wyeliminowanie ewentualnych luk prawnych w przypadkach, gdy obywatele Litwy angażują się w konflikty zbrojne w innych krajach. Ponadto przewiduje się też kryminalizację działań dywersyjnych, ataków hybrydowych, nielegalnego udziału w konfliktach zbrojnych toczących się za granicą oraz nielegalnego udziału w działaniach służb specjalnych innych krajów.
Państwa, przestrzegając zobowiązania do nieużywania wojny jako środka rozwiązywania konfliktów, dążą do zapobiegania udziałowi swoich obywateli w konfliktach zbrojnych za granicą.
Potrzeba ta wynika z potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa publicznego i narodowego, które mogą pojawić się w przypadku powrotu takich osób do kraju.
W kontekście wzmacniania bezpieczeństwa narodowego należy wspomnieć o przyjętych środkach regulacyjnych, które stworzyły podstawy do pociągania do odpowiedzialności karnej za szkody wyrządzone w infrastrukturze krytycznej Litwy oraz rozszerzyły możliwości ścigania karnego za tego rodzaju czyny. Środki te pozwolą na dalsze lepsze przygotowanie się do odparcia ataków skierowanych przeciwko infrastrukturze podwodnej lub innej infrastrukturze krytycznej w celu ochrony bezpieczeństwa narodowego i interesów państwa.
Ponadto przewiduje się skuteczne zapobieganie zorganizowanym drobnym kradzieżom w punktach sprzedaży.
W odpowiedzi na wzrost liczby drobnych kradzieży proponowane jest wprowadzenie odpowiedzialności karnej dla osób, które systematycznie przywłaszczają sobie mienie o niewielkiej wartości. Takie czyny byłyby zaliczane do kategorii przestępstw lekkich, za które przewidziane są takie kary, jak prace na cele społeczne, grzywna, ograniczenie wolności, areszt lub pozbawienie wolności do jednego roku.
Proponuje się również wprowadzenie nowego środka administracyjnego – zakazu przebywania w miejscach handlu. Środek ten miałby zastosowanie w przypadku osób wielokrotnie popełniających drobne kradzieże, gdy nie ma podstaw do stwierdzenia systematyczności czynów.
Nadal będzie się dążyć do zapewnienia jednolitego stosowania standardów praw człowieka w całej przestrzeni europejskiej oraz do wzmocnienia współpracy między instytucjami krajowymi i międzynarodowymi. Przewidziana jest transpozycja do prawa krajowego dyrektyw unijnych dotyczących zwalczania przemocy wobec kobiet i w najbliższym otoczeniu, handlu ludźmi oraz przestępstw przeciwko środowisku.
Ponadto planuje się rozszerzyć zakres odpowiedzialności osób prawnych za przestępstwa korupcyjne w ramach wdrażania zaleceń OECD, a także zaostrzyć odpowiedzialność za przestępstwa korupcyjne.
System wykonywania kar
Planowane jest udoskonalenie systemu wykonywania kar w celu zapewnienia skazanym podejmowania pracy, rozszerzenia możliwości zdobycia wykształcenia, zakończenia procesu cyfryzacji systemu wykonywania kar, zwiększenia ochrony nieletnich przed ponowną przemocą i potencjalnymi urazami psychicznymi, efektywniejszego wykorzystania infrastruktury zakładów karnych, utworzenia nowych miejsc w pomieszczeniach typu cela, realizacji działań w ramach nowego okresu wsparcia finansowego Norwegii, stosowania środków zachęcających do pracy w systemie wykonywania kar.
W 2025 r. osiągnięto porozumienie w sprawie przeznaczenia 34 mln EUR ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego na modernizację systemu wykonywania kar. Zwiększono również poziom bezpieczeństwa w czterech więzieniach, zmodernizowano 199 miejsc zakwaterowania dla skazanych oraz zwiększono o 6,4% fundusz wynagrodzeń w placówkach systemu wykonywania kar.
W celu wzmocnienia procesów resocjalizacji skazanych podpisano umowę z Konferencją Biskupów Litwy w sprawie świadczenia usług duszpasterskich w zakładach karnych. Przewiduje się, że w systemie wykonywania kar opiekę duszpasterską będą sprawować nie tylko kapelani, ale także ich asystenci, przez co skazanym zapewnione zostanie większe wsparcie emocjonalne.
Podpisany w 2025 r. układ zbiorowy dla sektora systemu wykonywania kar na Litwie uznaje się za jedno z najważniejszych osiągnięć w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości. Przewiduje on szerokie gwarancje socjalne dla wszystkich funkcjonariuszy i pracowników Litewskiej Służby Probacyjnej oraz Litewskiej Służby Więziennej.
Doskonalenie działalności notarialnej i komorniczej
Zgodnie z propozycją Ministerstwa Sprawiedliwości zatwierdzono wprowadzenie apostille elektronicznej, ustanawiając na Litwie podstawę prawną do jej wydawania. Pomoże to zwiększyć dostępność usług notarialnych oraz przyczyni się do cyfryzacji procesów.
Wprowadzane są zmiany w ulgach notarialnych: proponuje się, aby dla młodych rodzin ustanowienie hipoteki na pierwsze mieszkanie o wartości do 120 tys. EUR było nieodpłatne, przewidziane jest również zwiększenie ulgi (do 50%) w przypadku transakcji refinansowania kredytów mieszkaniowych.
Inne nadchodzące zmiany: planowane jest zainicjowanie szkoleń dla starostów w zakresie wykonywania czynności notarialnych, dobiegają końca prace nad metodologią ustalania wysokości kosztów egzekucji, rozpoczynają się prace nad procedurą w sprawie ustalania wysokości kosztów egzekucji, sposobu ich obliczania i procedury płatności, planowane jest opracowanie metodologii określania liczby komorników.
Pomoc prawna gwarantowana przez państwo
Według minister sprawiedliwości jednym z najważniejszych priorytetów jest zapewnienie, by jak najwięcej mieszkańców Litwy miało dostęp do wysokiej jakości, łatwo dostępnej i skutecznej nieodpłatnej pomocy prawnej.
Planowane jest wzmocnienie i rozszerzenie dostępu do podstawowej pomocy prawnej oraz we współpracy z krajowymi uczelniami, stworzenie możliwości odbywania praktyk przez studentów w celu zwiększenia dostępności takiej pomocy.
Przewiduje się dalszy rozwój funkcji w zakresie mediacji, organizowanie specjalistycznych szkoleń dla adwokatów oraz opracowanie metodologii oceny perspektyw spraw.
Ochrona praw konsumentów
Według minister sprawiedliwości Rity Tamašunienė konieczne jest szybkie reagowanie na potrzeby konsumentów w przypadku sporów, tak aby prawa i uzasadnione interesy każdej osoby były skutecznie zapewnione, a także aby należycie chroniono zbiorowe interesy konsumentów.
W tej dziedzinie planuje się rozszerzenie stosowania środków służących nadzorowi handlu elektronicznego, monitorowaniu działalności gospodarczej, doradztwu oraz realizacji inicjatyw prewencyjnych i edukacyjnych.
Obecnie w procesie rozpatrywania sporów i skarg konsumenckich wykorzystywane są narzędzia wirtualnego asystenta nadzoru rynku służące do anonimizacji danych, testowane jest również narzędzie oparte na sztucznej inteligencji do tworzenia szablonów decyzji. W celu bardziej zrównoważonej konsumpcji, promowane jest lepsze informowanie konsumentów o trwałości produktów, przeciwdziałanie „zielonemu praniu mózgu” oraz zapewnienie konsumentom prawa do naprawy.
Ochrona własności przemysłowej
W dziedzinie własności intelektualnej proponowane jest dokonanie rewizji opłat związanych z udzielaniem patentów i rejestracją wzorów przemysłowych poprzez ujednolicenie ich z opłatami za rejestrację znaków towarowych oraz zniesienie opłat za wydawanie niektórych dokumentów. Ma to na celu wspieranie patentowania przez podmioty litewskie oraz rozwój innowacji.
W celu zmniejszenia obciążeń administracyjnych planuje się przygotować nowelizacje ustaw o wzorach przemysłowych i znakach towarowych oraz przepisów dotyczących Rejestru Osób Prawnych.
Więcej wiadomości: 18-03-2026
Powiązane wiadomości:
Minister sprawiedliwości Rita Tamašunienė: Ukraina ma i będzie miała silne wsparcie ze strony Litwy
Rita Tamašunienė: Mniejszości narodowe są siłą naszego państwa