Rita Tamašunienė: wprowadzenie instytucji mediacji do postępowania karnego stworzy warunki do stosowania zasad sprawiedliwości naprawczej
Prezydent Republiki Litewskiej Gitanas Nausėda przedkłada do publicznych konsultacji projekty nowelizacji i uzupełnień do Kodeksu karnego, Kodeksu postępowania karnego oraz Ustawy o mediacji, dotyczące mediacji w postępowaniu karnym, które zostały opracowane we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości. Celem projektów jest uregulowanie kwestii mediacji w postępowaniu karnym, gdy bezstronna osoba trzecia – mediator – pomaga w rozwiązaniu konfliktu i pojednaniu sprawcy z pokrzywdzonym.
Obecny przepis Kodeksu karnego stanowiący, że sprawca wykroczenia karnego, a także sprawca, który popełnił przestępstwo nieumyślne lub umyślne o niewielkiej lub średniej wadze, może zostać zwolniony z odpowiedzialności karnej, jeżeli pogodził się z pokrzywdzonym lub przedstawicielem osoby prawnej albo organu państwowego, zazwyczaj skutkuje jedynie formalnym pojednaniem stron. W opinii głowy państwa nie zaspokaja to interesu pokrzywdzonego, by zostać wysłuchanym, otrzymać od sprawcy przeprosiny oraz szczere przyznanie się do winy.
„Wprowadzenie instytucji mediacji do postępowania karnego stworzy warunki do systematycznego stosowania zasad sprawiedliwości naprawczej, zapewni większe zaangażowanie uczestników w postępowanie oraz skuteczniejsze zadośćuczynienie za szkody wyrządzone w wyniku przestępstwa. Takie uregulowanie przyczyni się również do bardziej proporcjonalnego egzekwowania odpowiedzialności karnej i zapobiegania recydywie” – twierdzi minister sprawiedliwości Rita Tamašunienė.
Proponowane jest wprowadzenie mediacji w postępowaniu karnym jako procedury pojednawczej, w której poza stronami postępowania uczestniczy również mediator, czyli bezstronna osoba trzecia posiadająca niezbędną wiedzę negocjacyjną, która zdała egzamin na mediatora. Mediator może pomóc sprawcy i pokrzywdzonemu w pojednaniu oraz rozwiązaniu konfliktu w ramach nieformalnego postępowania.
Mediacja byłaby możliwa wyłącznie w przypadku wykroczeń lub przestępstw nieumyślnych, a także przestępstw umyślnych o niewielkiej lub średniej wadze. Mediacja nie byłaby możliwa w przypadku wszystkich przestępstw ciężkich i bardzo ciężkich, a także wszystkich przestępstw wojennych niezależnie od ich wagi, przestępstw przeciwko państwu, o charakterze seksualnym, przeciwko służbie publicznej, przeciwko bezpieczeństwu publicznemu, a także przestępstw związanych z posiadaniem środków odurzających lub substancji psychotropowych oraz zawierających znamiona przemocy w najbliższym otoczeniu.
Decyzja o skierowaniu sporu do mediacji w postępowaniu karnym byłaby podejmowana przez prokuratora na etapie postępowania przygotowawczego lub sąd w trakcie rozpatrywania sprawy. Mediacja w postępowaniu karnym mogłaby odbywać się wyłącznie za zgodą zarówno pokrzywdzonego, jak i sprawcy przestępstwa. Każdy z uczestników postępowania mógłby w dowolnym momencie wycofać się z mediacji.
W większości państw członkowskich Unii Europejskiej obowiązują przepisy prawne wprowadzające możliwość mediacji w postępowaniu karnym. Doświadczenie zarówno europejskich, jak i innych krajów świata w zakresie mediacji w postępowaniu karnym pokazuje, że model ten sprzyja przyjęciu odpowiedzialności i szczerej skrusze, stwarza warunki do wyrażenia przez pokrzywdzonego swoich uczuć, potrzeb i oczekiwań, przyczynia się do zmniejszenia recydywy, ponieważ sprawca przestępstwa słyszy głos pokrzywdzonego i osobiście doświadcza skutków przestępstwa. Mediacja sprzyja rzeczywistemu zadośćuczynieniu, a nie tylko formalnemu skazaniu, pozwala stronom aktywnie uczestniczyć w rozwiązaniu problemu, przyczynia się do efektywności procesu, może zmniejszyć obciążenie sądów i przyspieszyć rozstrzygnięcie sprawy.
W litewskim systemie prawnym mediacja jako procedura rozstrzygania sporów (konfliktów) jest obecnie stosowana w sporach cywilnych i administracyjnych, a także w okresie probacji (tj. gdy osobie, która popełniła przestępstwo, odroczono wykonanie kary lub została ona warunkowo zwolniona z zakładu karnego). Sukces mediacji w wymienionych dziedzinach pozwala mieć nadzieję, że mogłaby ona być z powodzeniem stosowana również w sprawach karnych.
Oczekuje się, że proponowane projekty ustaw stworzą korzystniejsze warunki dla zadośćuczynienia za szkody majątkowe i/lub niemajątkowe poniesione przez osoby pokrzywdzone w wyniku przestępstw, normalizacji stosunków między sprawcą a pokrzywdzonym, ograniczenia recydywy oraz zwiększenia skuteczności postępowania.
Opinie i propozycje można zgłaszać do 12 maja 2026 r., wysyłając je na adres e-mail [email protected].
Więcej wiadomości: 29-04-2026
Powiązane wiadomości:
Minister sprawiedliwości Rita Tamašunienė: Ukraina ma i będzie miała silne wsparcie ze strony Litwy
Rita Tamašunienė: Mniejszości narodowe są siłą naszego państwa