01-08-2023

Sejm zatwierdził reformę sądów rejonowych

Przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości wspólnie z Radą Sędziów pakiet ustaw o reformie sądownictwa, który ma nie tylko zoptymalizować zasoby sądów, ale także ich obciążenie pracą, został zatwierdzony przez Sejm.

„Ta reforma to duży krok w kierunku lepszego administrowania wymiarem sprawiedliwości. Umożliwi ona wyrównanie obciążenia pracą sądów rejonowych dużych miast kraju i sądów okręgowych, przy jednoczesnej optymalizacji gospodarowania środkami finansowymi w sądach. Skodyfikowanie zarówno wskaźników infrastruktury, jak i jakości w jednym pakiecie zmian było ważne, ponieważ cele te są ściśle powiązane, aby uzyskać skuteczny wynik. Cieszę się, że od pierwszych dni reformy współpracujemy z Radą Sędziów, której spostrzeżenia przełożyły się na wysokie postulaty legislacyjne dotyczące lepszych warunków pracy sędziów i jakości wymiaru sprawiedliwości“, – powiedziała Minister Sprawiedliwości Ewelina Dobrowolska.

Zdaniem E. Dobrowolskiej po wprowadzeniu reformy możliwe będzie zapewnienie specjalizacji sędziów w wielu sądach rejonowych. Jest to niezbędny warunek zarówno wyższej jakości wymiaru sprawiedliwości, jak i szybszego, sprawniejszego rozstrzygania spraw. W ten sposób przyjęte przez Sejm poprawki do ustaw będą również wdrażać zalecenia Izby Kontroli Państwa, która postulowała rozwiązania dotyczące wielkości sądu (izby sądu), optymalnej liczby sędziów, potrzeby specjalizacji sędziów oraz równomierność obciążenia pracą sędziów.

Reforma sądów przewiduje również ujednolicenie obszarów działania sądów rejonowych lub ich izb. Projekt powołania sądów rejonowych połączy obszary działania sądów rejonowych, jednak w większości przypadków zachowane zostaną budynki dawnych sądów, w których odbywać się będą rozprawy sądowe. Połączenie zostanie przeprowadzone zgodnie z zasadą, że odległość od gmachu sądu centralnego do innych gmachów tego samego sądu powinna wynosić około 60 kilometrów. Taki dystans jest podkreślany w międzynarodowych rekomendacjach dotyczących mapowania systemu sądownictwa, jako zapewnienie prawa do sądu w terytorialnym aspekcie dostępności dla ludzi. Jednocześnie dopuszczono dodatkową możliwość, gdyby jedna ze stron sprawy żądała skorzystania z wideokonferencji sądowej, w lokalu sądu rejonowego lub w budynku sądu, w którym strona miałaby się stawić, gdyby sprawa była prowadzona na żywo w zgodnie z procedurą ustną.

W zoptymalizowanym systemie sądownictwa, korzystając z dobrych doświadczeń Izby Trockiej Sądu Rejonowego w Wilnie w organizowaniu rozpraw w samorządzie elektreńskim, będziemy szukać również szerszych możliwości organizowania rozpraw w ruchu w innych lokalach, np. zapewnionych przez samorząd.

Optymalizacja sieci sądów rejonowych, po dokonaniu oceny tendencji zmiejszenia liczby spraw wpływających do sądów, wolnych miejsc pracy i wakatów na stanowiskach sędziowskich, rozpoczęto rekrutacje do niektórych sądów, zaplanowany jest przegląd liczby sędziów i ich rozmieszczenia w sądach.

W celu usprawnienia procesów sądowych wraz z reformą sądownictwa zaproponowano zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego, które umożliwią rozpoznawanie większości spraw w sądach rejonowych w trybie pisemnym (dodatkowo około 30 000 spraw cywilnych, co stanowiłoby około 21% ogólnej liczby wpływających spraw cywilnych), automatycznie rozdzielane spraw do wszystkich sądów rejonowych, po dokonaniu oceny obciążenia pracą sądów.  

Zdaniem Sigity Rudėnaitė, przewodniczącej Rady Sędziów, ta reforma to jeden z kroków do rozwiązania problemów sądów rejonowych. Przedstawione propozycje mają na celu kompleksowe rozwiązanie problemów bardziej równomiernego obciążenia pracą sędziów, zapewnienie warunków specjalizacji sędziów, tak aby obywatele mieli zagwarantowany wymiar sprawiedliwości tej samej jakości i szybkości zarówno w dużych miastach i regionach, a dla sędziów, którzy otrzymują takie samo wynagrodzenie, - równe warunki pracy na całej Litwie.

Według wyliczeń Rady Sędziów i Krajowej Administracji Sądowej, po wprowadzeniu reformy, w ciągu trzech etapów jej wdrażania (do 2026 r.), zaoszczędziłoby się około 4351 tys. euro, które mogłyby zostać przeznaczone na promocję kadr sądowych i rozwój innowacyjności w sądach.